Pensioenuitkeringen en de pensioenopbouw staan dit jaar bij veel pensioenfondsen op de nullijn. Dat betekent geen aanpassing aan de gestegen prijzen (indexatie). Per saldo gaat de koopkracht erop achteruit. Een jaar is al niet leuk, twee of meer jaren maakt het nog minder leuk. Toch moeten we met dat scenario rekening houden.

Herstelplan
De oorzaken zijn bekend. De sterk gedaalde marktrente en het slechte beursklimaat hebben de vermogens van pensioenfondsen doen slinken. Het vermogen van pensioenfondsen wordt uitgedrukt in de dekkingsgraad en die moet minimaal 105 procent zijn. Komt een pensioenfonds daar onder, dan behoort het volgens de Pensioenwet een herstelplan te maken. Aan het eind van 2008 waren de dekkingsgraden van de grote bedrijfstakpensioenfondsen gezakt tot om en nabij 90 procent, een uitzondering daargelaten.

Dekkingsgraden eind 2008

Kijk voor de actuele dekkingsgraad van het gemiddelde pensioenfonds op http://www.pensioenthermometer.nl/

Terug naar 105 procent
Er is dus werk aan de winkel voor de pensioenfondsen. Op 1 april moeten ze allemaal een herstelplan bij De Nederlandsche Bank hebben ingediend. De inspanningen zijn erop gericht de dekkingsgraad terug te brengen tot 105 procent. Dat kan op een aantal manieren, bijvoorbeeld door de premie te verhogen, niet te indexeren en, als het echt niet anders kan, de pensioenopbouw tijdelijk te verlagen en de pensioenuitkeringen te korten.

Kort en lang herstel
De wettelijke termijn voor een kortetermijnherstelplan is drie jaar. Op 20 februari maakte minister Donner van Sociale Zaken bekend dat de termijn is verlengd tot maximaal vijf jaar. Pensioenuitvoerders hadden daarom gevraagd zodat zij de meest impopulaire maatregelen, verlaging van pensioenopbouw en pensioenuitkeringen, kunnen voorkomen. 

De dekkingsgraad moet aan het einde van de termijn weer minimaal 105 procent zijn. Daarnaast zijn pensioenuitvoerders ook verplicht een herstelplan te maken om het reservetekort, zeg maar het vermogen boven de dekkingsgraad van 105 procent, te herstellen. De termijn hiervoor is 15 jaar (het langetermijnherstelplan). De ruimte boven 105 procent wordt doorgaans gebruikt om pensioenen (gedeeltelijk) te indexeren.

Een herstelplan is overigens niet geheim: alle deelnemers (gepensioneerden, werknemers en slapers) hebben het recht om het herstelplan in te zien.

Drie jaar lukt niet
De goede verstaander heeft maar een half woord nodig; indexatie is pas aan de orde als de dekkingsgraad is toegenomen tot meer dan 105 procent. Bij precies 105 procent zijn de verplichtingen gedekt maar meer ook niet. Indexatie, tegenwoordig toeslag geheten, zit er dan niet in. Marc Heemskerk, principal retirement bij pensioenconsultant Mercer: “Meestal lukt het wel om binnen drie jaar van 95 procent naar 105 procent te komen. Maar niet alle pensioenfondsen zullen bij hun huidige beleid een herstelplan kunnen opstellen waarmee ze in drie jaar weer op 105 procent zitten. Ik denk daarom dat de meeste pensioenfondsen de komende drie jaar inzetten op maximale premiestelling en minimale indexatie.”

Indexatiestaffel ABP

Veel rekenregels
Zijn collega John Smolenaers, senior consultant bij Watson Wyatt, is eveneens somber gestemd. “Over het algemeen kunnen we stellen dat pensioenfondsen zonder extra maatregelen moeilijk kunnen herstellen van een dekkingsgraad lager dan 97 procent. Daar boven mag je herstel verwachten op basis van de verwachte meeropbrengsten op de beleggingen.
Een herstelplan is bovendien aan wettelijke rekenregels gebonden. Pensioenfondsen mogen in hun herstelplan bijvoorbeeld niet zomaar een rentestijging of ongemaximeerde beleggingsopbrengsten veronderstellen."

Zeer beperkte indexatie
Moeten we dus rekening houden met pensioenfondsen die aan het einde van dit jaar melden dat de pensioenen ook in 2010 niet worden verhoogd? Smolenaers: “Dat de dekkingsgraden in het najaar van 2009 terug zijn bij 105 procent ligt niet meteen voor de hand. Dat kan alleen als er een zeer krachtig economisch herstel plaatsvindt met een stijgende marktrente en stijgende beurzen. De huidige berichten wijzen niet op een dergelijk herstel. Het is wel zo dat het bestuur van een pensioenfonds altijd de bevoegdheid heeft om af te wijken van de beleidsstaffel. Voorlopig dienen we echter rekening te houden met zeer beperkte indexatie.”

Paul van Hulsen

Publicatiedatum: 15 februari 2009
Laatste update: 20 februari 2009

naar boven